Kæru tröll

Grein eftir Önnu Láru Steindal, framkvæmdastjóra Þroskahjálpar

Þroskahjálp eru mannréttindasamtök. Við berjumst fyrir fullum mannréttindum fatlaðs fólks og fyrir samfélagi þar sem fólk fær að lifa með reisn, tilheyra samfélaginu, taka eigin ákvarðanir og njóta sömu réttinda og aðrir.

Við birtum færslu til stuðnings hinsegin fötluðu fólki í tilefni Hinsegin daga. Viðbrögðin við henni kveikti þörf til að útskýra afstöðu okkar – bæði til þessarar tilteknu umræðu og til þeirrar grundvallarspurningar hvernig við skiljum mannréttindabaráttu og hlutverk okkar innan hennar.

Fatlað fólk er ekki bara fatlað fólk. Fatlað fólk er líka konur og karlar, kynsegin fólk, samkynhneigt, tvíkynhneigt og trans fólk. Það er fólk af ólíkum uppruna, með ólíka trú, ólíkar fjölskyldur, ólíka reynslu og ólíkar þarfir. Sumt fólk tilheyrir fleiri en einum hópi sem hefur þurft að berjast fyrir því að fá réttindi sín viðurkennd.

Þess vegna trúum við því að mannréttindabarátta sé í eðli sínu barátta fyrir réttindum allra jaðarsettra hópa.

Þegar við styðjum baráttu hinsegin fatlaðs fólks tökum við ekkert frá baráttu annars fatlaðs fólks. Þegar við styðjum réttindi hinsegin fólks almennt minnkar það ekki mikilvægi baráttunnar fyrir réttindum fólks með þroskahömlun. Rétt eins og barátta fyrir réttindum kvenna, barna, innflytjenda eða annarra hópa dregur ekki úr mikilvægi réttinda fatlaðs fólks.

Þvert á móti styrkjast þessar baráttur hver af annarri þegar þær byggja á sömu grundvallarhugmynd: að mannleg reisn sé ekki háð því hver þú ert.

Við finnum fyrir aukinni hörku í umræðu um réttindi jaðarsettra hópa. Við sjáum hana í opinberri umræðu og á samfélagsmiðlum og við finnum hana líka í okkar eigin verkefnum. 

Saga mannréttindabaráttu sýnir okkur að framfarir eru ekki óafturkræfar. Það getur orðið bakslag. Viðhorf geta harðnað. Hópar sem lengi hafa þurft að berjast fyrir því að fá að vera sýnilegir og viðurkenndir geta aftur orðið skotspónn tortryggni og fordóma.

Fatlað fólk þekkir þá sögu vel.

Það er ekki langt síðan fatlað fólk var aðskilið frá samfélaginu, vistað á stofnunum og hafði lítil áhrif á eigið líf. Enn í dag berjumst við gegn viðhorfum sem gera ráð fyrir að aðrir viti betur hvað fötluðu fólki er fyrir bestu, að fatlað fólk geti ekki tekið eigin ákvarðanir eða að þátttaka þess í samfélaginu sé einhvers konar góðverk fremur en réttur.

Þess vegna ættum við að þekkja hættumerkin þegar réttindi annarra minnihlutahópa eru dregin í efa. Samstaða skiptir máli. Mannréttindabarátta verður ekki sterkari með því að jaðarsettir hópar séu settir hver upp á móti öðrum. Hún verður sterkari þegar við stöndum saman.

Við berjumst fyrir samfélagi þar sem einstaklingur með þroskahömlun þarf ekki að velja hvaða hluti sjálfsmyndar hans fái að njóta verndar og virðingar. Hinsegin einstaklingur með þroskahömlun á ekki að þurfa að skilja fötlun sína eftir við dyrnar þegar hann leitar inn í hinsegin samfélagið – eða hinsegin sjálfsmynd sína eftir þegar hann leitar stuðnings innan samfélags fatlaðs fólks.

Hann á rétt á að vera heil manneskja. Það er einmitt þess vegna sem Þroskahjálp styður hinsegin fatlað fólk.

Og já, við styðjum líka mannréttindabaráttu hinsegin fólks almennt. Ekki vegna þess að hún hafi tekið við af okkar eigin baráttu heldur vegna þess að við sjáum hana sem hluta af stærri baráttu fyrir samfélagi þar sem öll njóta réttinda til jafns við aðra.

Við munum áfram beina meginþunga starfs okkar að réttindum fólks með þroskahömlun og annars fatlaðs fólks. Það er hlutverk Þroskahjálpar og verður það áfram.

En við getum ekki sinnt því hlutverki ef við látum eins og mannréttindi annarra hópa komi okkur ekki við.  Þess vegna stóð Þroskahjálp með hinsegin fötluðu fólki á Hinsegin dögum. 

Og þess vegna munum við halda því áfram.