Vörður í sögu Þroskahjálpar

Þroskahjálp er stofnuð 16. október af þrettán félögum. Markmiðið er skýrt: fólk með þroskahömlun eigi sömu réttindi og annað fólk. Menntun, húsnæði og lög sem tryggi réttindi fólks eru meðal fyrstu baráttumálanna.

Þroskahjálp hefur útgáfu tímarits um málefni fatlaðs fólks. Þar birtast greinar um réttindi, þjónustu og lífsskilyrði, allt frá lagasetningu til þess hvernig fólk vill búa. Tímaritið verður vettvangur fræðslu og umræðu og varðveitir sögu baráttunnar: kröfurnar, ágreininginn og hugmyndirnar um annað og betra samfélag.

Ný lög leggja áherslu á að foreldrar fái aðstoð til að ala börn sín upp heima og að fullorðið fólk með þroskahömlun geti búið á litlum heimilum. Áherslan færist frá stofnunum að þjónustu nær fólkinu sjálfu.

Þroskahjálp kaupir hús að Melgerði í Kópavogi. Þar geta fjölskyldur af landsbyggðinni dvalið án endurgjalds þegar fötluð börn þeirra þurfa að sækja greiningu eða þjálfun á höfuðborgarsvæðinu.

Þroskahjálp gefur út sitt fyrsta almanak til fjáröflunar. Þar hefst árleg hefð sem verður stærsta fjáröflun samtakanna og styður við baráttuna fyrir réttindum fatlaðs fólks.

Þroskahjálp og fleiri hagsmunasamtök stofna Tölvumiðstöð fatlaðra. Verkefnið snýst um að fatlað fólk geti nýtt tölvutækni og þann aðgang að samskiptum, námi og störfum sem hún getur veitt.

Fyrsta listaverkaalmanak Þroskahjálpar kemur út. Listaverk verða hluti af árlegri fjáröflun og rata með almanakinu inn á heimili um land allt.

Landsþing Þroskahjálpar samþykkir að leggja eigi Kópavogshæli niður. Tillagan fær misjafnar undirtektir. Hún markar skýra afstöðu samtakanna: fólk með þroskahömlun á að geta átt heimili og líf utan stofnana.

Þroskahjálp stofnar Húsbyggingasjóð til að vinna að húsnæðismálum fatlaðs fólks. Með sjóðnum verður uppbygging heimila fastur þáttur í starfi samtakanna, samhliða baráttunni fyrir réttinum til að ráða eigin búsetu.

Þroskahjálp og fleiri stofna Minningarsjóð Jóhanns Guðmundssonar læknis. Hlutverk hans er að styrkja fatlað fólk til að ná rétti sínum. Réttindi þurfa að vera eitthvað sem fólk getur látið reyna á, líka þegar það kostar peninga.

Í nýrri stefnuskrá krefst Þroskahjálp þess að sólarhringsstofnanir verði lagðar niður og fólki með þroskahömlun tryggðar eigin íbúðir. Húsnæði og stuðningur eigi að taka mið af þörfum hvers og eins.

Átak verður til upp úr umræðuhópum sem Þroskahjálp kom á fót árið 1985. Fólk með þroskahömlun ákveður að stofna eigið félag til að tala fyrir réttindum sínum og ráða eigin lífi. Átak er stofnað 20. september 1993 og gengur í Þroskahjálp árið eftir.

Þroskahjálp afhendir Múrbrjótinn í fyrsta sinn á alþjóðadegi fatlaðs fólks, 3. desember. Viðurkenningin er veitt fyrir að brjóta niður hindranir í lífi fatlaðs fólks og vekur athygli á því sem önnur geta lært af.

Stofnuninni Sólborg á Akureyri er lokað og ákveðið að hefja fyrsta áfanga í að bjóða íbúum Kópavogshælis aðra búsetu. Þetta eru skref í átt að þeirri breytingu sem Þroskahjálp hefur kallað eftir: að fólk geti búið utan stofnana.

Þroskahjálp ræður foreldraráðgjafa. Foreldrar fatlaðra barna fá þannig aðgang að ráðgjöf hjá samtökunum þegar þau þurfa að leita upplýsinga, sækja þjónustu eða gæta réttinda barna sinna.

Auðlesin síða birtist í Morgunblaðinu. Þroskahjálp hafði fyrst óskað eftir slíkri síðu árið 1988. Að geta fylgst með fréttum og samfélagsumræðu á ekki að ráðast af því hversu flókinn texta fólk getur lesið.

Þroskahjálp og Öryrkjabandalag Íslands taka við rekstri fullorðinsfræðslu fatlaðs fólks og stofna sjálfseignarstofnun um starfsemina. Fjölmennt verður vettvangur fyrir áframhaldandi nám og þátttöku eftir að hefðbundinni skólagöngu lýkur.

Þroskahjálp stendur með fleiri að listahátíðinni List án landamæra. Fatlað listafólk fær vettvang til að sýna verk sín og taka þátt í menningarlífinu.

Sjónarhóll tekur til starfa og veitir foreldrum barna með sérþarfir ráðgjöf og stuðning við að sækja þjónustu. Þroskahjálp, Umhyggja, ADHD samtökin og Styrktarfélag lamaðra og fatlaðra kaupa saman húsið að Háaleitisbraut 13. Þar kemur starfsemin saman undir einu þaki, í eigin húsnæði.

Þroskahjálp gefur út leiðbeiningar um meðgöngu og fyrstu mánuðina í lífi barns fyrir foreldra sem þurfa aðgengilegar upplýsingar. Stuðningurinn beinist að fólki í foreldrahlutverkinu og því sem þau þurfa að vita í daglegu lífi.

Tveggja ára starfstengt diplómanám fyrir fólk með þroskahömlun hefst við Kennaraháskóla Íslands, í samstarfi við Þroskahjálp og Fjölmennt. Námið opnar nýja leið eftir framhaldsskóla og tengir saman háskólanám, starfsþjálfun og þátttöku í háskólasamfélaginu.

Heimild: kennsluskrá Háskóla Íslands

Ísland undirritar samning Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks. Þroskahjálp gefur hann út á auðskildu máli svo fleiri geti kynnt sér eigin réttindi. Samtökin kalla jafnframt eftir því að Ísland fullgildi samninginn.

Sjö einstaklingar með þroskahömlun fá þjálfun sem sendiherrar samnings Sameinuðu þjóðanna í samstarfi Þroskahjálpar og Fjölmenntar. Þau undirbúa fræðslu fyrir jafningja og annað fólk, meðal annars starfsfólk í þjónustu við fatlað fólk.

Fyrsta þáttaröðin af Með okkar augum er sýnd. Upphafið er námskeið í sjónvarpsgerð sem Þroskahjálp og Fjölmennt stóðu fyrir árið 2009. Fólk með þroskahömlun tekur sjálft viðtöl og fjallar um samfélagið frá eigin sjónarhorni.

Ný lög um réttindagæslu tryggja fötluðu fólki sem þarf stuðning við að gæta hagsmuna sinna rétt til persónulegs talsmanns. Talsmaðurinn á að styðja fólk við ákvarðanir og við að leita réttar síns. Þroskahjálp hafði lengi barist fyrir slíku fyrirkomulagi.

Heimild: lög um réttindagæslu

Lög um réttindagæslu eru styrkt með ákvæðum um að draga úr nauðung í þjónustu við fatlað fólk. Sett eru skilyrði og eftirlit með inngripum sem skerða frelsi og sjálfsákvörðunarrétt. Þetta hafði verið baráttumál Þroskahjálpar um árabil.

Heimild: lögin með breytingum frá 2012

Þroskahjálp hefur frumkvæði að því, með Fjölmennt og Reykjavíkurborg, að þjálfa ráðgjafahóp fólks með þroskahömlun. Hópurinn á að fara yfir mál og ráðleggja borginni um þjónustu við fatlað fólk.

Níu árum eftir undirritun fullgildir Ísland samning Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks. Ríkið skuldbindur sig þar með samkvæmt þjóðarétti til að framfylgja honum. Baráttan heldur áfram fyrir því að réttindin verði að veruleika í daglegu lífi.

Heimild: Stjórnarráðið

Átak stendur fyrir sinni fyrstu stoltgöngu með stuðningi Þroskahjálpar. Um 1.200 manns taka þátt. Fólk með þroskahömlun tekur sér pláss í borginni, fagnar eigin samfélagi og vekur athygli á réttindum sínum.

Notendastýrð persónuleg aðstoð, NPA, fær lagastoð. Hún byggir á því að fatlað fólk stýri sjálft þeirri aðstoð sem þau fá í daglegu lífi. Þroskahjálp fagnar áfanganum en krefst þess jafnframt að fjármögnun fylgi og að fólk sem þarf stuðning við að stjórna aðstoðinni hafi líka aðgang að henni.

Heimild: ályktanir Þroskahjálpar 2018

Ungmennaráð Þroskahjálpar tekur til starfa. Þar fær ungt fatlað fólk vettvang til að ræða eigin áherslur og hafa áhrif á starf samtakanna og málefni sem varða framtíð þeirra.

Heimild: skýrsla formanns 2021

Sýndarveruleikaverkefni Þroskahjálpar hefst. Þar getur fólk kynnst ókunnum aðstæðum áður en þau mæta á staðinn. Meðal viðfangsefna verkefnisins verða að taka strætó og kjósa.

Sjá verkefnið

Með herferðinni Hvað er planið? vekur Þroskahjálp athygli á skorti á náms- og atvinnutækifærum fyrir ungt fatlað fólk. Tæplega 6.700 undirskriftir eru afhentar stjórnvöldum og Samtökum atvinnulífsins til stuðnings fleiri tækifærum eftir framhaldsskóla.

Heimild: afhending undirskriftanna

Fyrsta könnunarheimsókn Þroskahjálpar til Malaví er farin árið 2022 og fjögurra ára styrktarsamkomulag tekur við árið 2023. Með FEDOMA, samtökum sem fatlað fólk stýrir, er unnið að því að fötluð börn komist í skóla og fái stuðning í náminu. Samstarfið nær líka til kennara, fjölskyldna og sveitarstjórnaraðila.

Heimild: saga verkefnisins

Listaverkaalmanak Þroskahjálpar fyrir árið 2023 sýnir verk tólf fatlaðra listamanna. Árleg fjáröflun samtakanna verður um leið vettvangur fyrir listafólkið og verk þess á heimilum um land allt.

Heimild: starfsskýrsla 2021–2023

Inngildandi hönnun er fyrst kennd við Listaháskóla Íslands í samstarfi við Þroskahjálp. Fólk með þroskahömlun kennir meistaranemum í hönnun. Saman móta þau viðfangsefnin og kanna hvað hönnun getur gert betur.

Sjá verkefnið

Upplýsingar sem Þroskahjálp hefur unnið um réttindi og þjónustu við fötluð börn eru aðgengilegar á Ísland.is, á íslensku og ensku. Þar geta fjölskyldur kynnt sér meðal annars stuðning, skólamál, hjálpartæki og þjónustu án þess að þurfa fyrst að vita hvaða stofnun ber ábyrgð á hverju.

Kynning Þroskahjálpar 2025 · Upplýsingarnar á Ísland.is

Alþingi samþykkir 12. nóvember að lögfesta samning Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks. Samningurinn fær þar með lagagildi hér á landi. Þetta er áfangi í langri baráttu fatlaðs fólks og samtaka þess fyrir sterkari réttindavernd.

Heimild: tilkynning um lögfestinguna

Fyrir sveitarstjórnarkosningar býður Þroskahjálp stjórnmálaflokkum stefnutillögur um réttindi fatlaðs fólks til að taka upp í eigin stefnuskrár. Flokkahjálp gerir kjósendum líka kleift að bera saman áherslur flokkanna.

Heimild: kynning ÖBÍ á Flokkahjálp

Ísland fullgildir valfrjálsa bókun við samning Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks. Að uppfylltum skilyrðum verður hægt að bera meint brot Íslands á samningnum undir nefnd SÞ. Þroskahjálp hafði lengi kallað eftir þessari leið til að leita réttar síns. Bókunin tekur gildi gagnvart Íslandi 20. júní.

Stjórnartíðindi · Þroskahjálp